NASA’nın Uzay Teleskobu TESS, iki yeni ötegezegen keşfine imza attı. Bilim insanları bu iki gezegeni “süper kabarık” gezegenler olarak tanımlıyor. TOI-791b ve TOI-791c isimli bu iki dev gezegen Jüpiter ile neredeyse aynı boyutta olmasına rağmen kütleleri Jüpiter’e kıyasla oldukça küçük olduğundan bilim insanları tarafından pamuk şeker benzeri süper kabarık gezegenler olarak tanımlanıyor.
NASA’nın ötegezegenleri keşfetmek amacıyla tasarladığı TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite), ilk kez 2018 yılında uzaya fırlatıldı. Geçiş Yapan Ötegezegen Araştırma Uydusu (TESS), yakınlardaki yıldızları tarayarak bu yıldızların yörüngesinde dönen gezegenleri keşfetmeye çalışıyor. 2009 yılında yine NASA tarafından tasarlanarak uzaya gönderilen Kepler Uzay Teleskobu da TESS ile aynı misyona sahip olmasına rağmen bu iki aracı birbirinden farklı kılan önemli noktalar mevcut. Bunlardan en önemlisi TESS’in Kepler Uzay Teleskobu’na oranla çok daha büyük bir gözlem alanına sahip olmasıdır. Artık görevini tamamlamış olan Kepler, bugün varlığı onaylanan ötegezegenlerin yarısından fazlasının keşfini gerçekleştirmiştir.
Ötegezegen Nedir, Nasıl Keşfedilir?
Ötegezegenler Güneş Sistemi’nin dışında bulunan gezegenlerdir. Birçoğu başka bir yıldızın yörüngesinde dolaşırken herhangi bir yıldıza bağlı olmayıp serbestçe dolaşan ötegezegenler de mevcuttur. Bu araştırma uydusu, ötegezegenleri keşfetmek için Geçiş (Transit) Yöntemi kullanır. Yıldızın yörüngesinde dönmekte olan bir gezegen, yıldız ile uydu arasından geçerken yıldızın parlaklığında çok küçük bir parlaklık düşmesine yol açar. Bu düşüş çok küçük olduğu için bilim insanları başlangıçta bir gezegen kaynaklı olduğunu düşünmek yerine belirli bir süre parlaklıktaki bu azalmayı kontrol ederler. Fakat bu süre ötegezegenin yıldız etrafındaki periyoduna bağlı olarak geniş bir skalada değişkenlik gösterebilmektedir.
TOI-791b ve TOI-791c Gezegenleri Hakkında Bilinenler
TESS’ in keşfettiği TOI-791b ve TOI-791c isimli iki süper şişkin gezegen Dünya’dan yaklaşık 1.113 ışık yılı uzaklıkta bulunan TOI-791 adlı Güneş’e benzer bir yıldızın etrafında dönüyor ve oldukça uzun yörüngelere sahip.TOI-791b gezegeninin yıldızın etrafında bir turu tamamlaması 139 gün, TOI-791c’nin ise 232 gün sürmektedir. Bu kadar uzun yörüngelere sahip olmaları nedeniyle TESS, bu gezegenlerin yapısını çözümlemek ve doğrulamak için yedi yıl boyunca sistem hakkında 1122 günlük veri topladı. Jüpiter ile neredeyse aynı boyutta olan fakat Jüpiter’in kütlesinin sırasıyla %3’üne ve %5,9’una sahip olan TOI-791b ve TOI-791c bu özellikleri sebebiyle “super-puff” gezegenler olarak adlandırıldı.
Keşfin Bilim İçin Önemi
Güneş sistemimizin ötesindeki bu gezegenlerin keşfi, bu sistemlerin nasıl var olduğunu ve evrimleşme sürecini incelememizi sağlarken aynı zamanda evrenin farklı bölgelerinde de yaşamın varlığının araştırılması konusunda önemli ipuçları barındırabiliyor.
Bu çalışmada yer alan NASA Ames Araştırma Merkezi’nden araştırmacı Steve Howell, “Büyük gezegenlerin oluşumunun gezegen sisteminin evrimini yönlendirdiğine inanılıyor. Bu nedenle Jüpiter büyüklüğünde ancak kütlesi Jüpiter’inkinden çok daha az olan bu gezegenlerin daha ayrıntılı incelenmesi büyük önem taşıyor.” dedi.
Tuğba Ayvaz
Kaynaklar:
- https://tess.mit.edu/science/
- https://science.nasa.gov/exoplanets/
- https://science.nasa.gov/missions/tess/nasas-tess-mission-reveals-the-puffiest-planets-ever-found/
- https://www.sci.news/astronomy/tess-toi-791-exoplanets-14872.html
