Bilim Tarihi

Yıllar sonra anılan dâhi: Alan Turing

23 Haziran 1912’de Londra’da doğan Alan Mathison Turing 20. yüzyılın belki de en önemli matematikçilerinden biridir. 2. Dünya Savaşı sırasında kod kırıcı olarak çalışan ve böylece birçok insanın hayatının kurtulmasını sağlayan ve günümüzde en çok kullanılan aletlerden biri olan bilgisayarın temelini oluşturacak fikirler ortaya atan yine Alan’dır. Kendisini hiçbir zaman bir filozof olarak tanımlamasa da 1950 yılında yayınlanan makalesi ‘Makinelerin İşleyişi ve Zekâ’ modern felsefe tarihinde en çok alıntı yapılan makale olmuştur.

Osmanlı matematiği ile ilgili doğru sanılan yanlışlar

Günümüz Türkiyesi’nde her kesimden insanın genel olarak Osmanlı bilimi, özel olarak da Osmanlı matematiği ile ilgili bir “fikri” olduğu muhakkak. Ne yazık ki bu “fikirler” tarihsel gerçeklerden çok kişilerin siyasi eğilimlerine dayanmaktadır. Muhafazakâr kesimin Osmanlı’yı ellerinden geldiği ölçüde ve gerçek dışı argümanlarla yüceltme eğilimleri, laik kesimin de yine gerçek dışı yergileri ile karşılık bulmaktadır. Peki, gerçek nedir? Osmanlı’nın modern Türkiye’ye bıraktığı bilimsel ve matematiksel miras nedir? Osmanlı bilimi çok mu ileriydi?

Bin yılın dâhisi: Albert Einstein

“Eğer insanların sadece yüzde 2’si askerlik hizmetini yapmayacaklarını bildirip aynı zamanda uluslararası düzeyde anlaşmazlıkların barışçı yollarla çözülmesini istediklerini bildirirlerse, hükümetler hiçbir şey yapamayacaklardır.”(1) 14 Aralık 1930 yılında Ritz-Carleton Oteli’nde “Yüzde 2” konuşması olarak adlandırılan bu konuşmada, savaşa açıktan bir cephe almıştı ünlü bilim adamı Albert Einstein (14 Mart 1879-18 Nisan 1955). Ona göre insanlığın yüzde 2’sini yerleştirecek kadar hapishane yoktu yeryüzünde.

Mısır piramitleri nasıl inşa edildi?

Mısır teknolojisi büyük ölçüde Nil nehri tarafından belirlenmiştir. Sulama, hendek ve kanalların inşası, sel sularının denetlenmesi ve kullanılması en önemli mühendislik işleriydi ve bu teknikler devlet tarafından düzenleniyor ve yürütülüyordu. Devlet ise din adamlarıyla yakın ilişki içerisindeydi. Böyle olunca Mısır'da din örgütlenmesi ile denetlenebilen piramitler, dikili taşlar (obeliskler) gibi birtakım büyük yapılar ortaya çıktı.

Otomatik sistem denetimi: Sanayi Devrimi tarihinden iki dostun yakın paslaşması

James Watt’ın buhar makinesi güzel güzel çalışıyorken, bazen olmadık saçmalıklar yapıyordu. Makine birden artan bir biçimde sarsılarak hızlanıyor, kazanı patlıyor, tekerlek fırlıyor, bunlara benzeyen sebebi açıklanamayan arızalar oluşuyordu. Bu sorunların sebebinin geribesleme düzeneğinden kaynaklanabileceği sezinleniyor ama bir türlü tatminkâr bir açıklama getirilemiyordu. Bu sorun aslında denetim sistemlerinde en büyük sorun olan ve insanları yıllarca uğraştırmış olan “kararsızlık” (instability) sorunuydu.

Modern atom kuramı ve temelleri

Modern bilimin en önemli devrimci görüşlerinden biri, varlıkların atom adını verdiğimiz temel parçacıklardan oluştuğu düşüncesidir. Atom kavramı Antik Yunan'a kadar gider. Ne var ki, modern atom kuramında atomlar ölçülebilir parçacıklar olarak tanımlanmış olmasına karşın Antik Yunan atomcu düşünüşünde atomlar daha çok niteliksel olarak düşünülmüştür.