Evrende yaşam arayışı üzerine çok sayıda çalışma var ve kitabınızda bunlardan bazılarına atıfta bulunuyorsunuz. Bence kitabınızı farklı kılan disiplinler arası yaklaşımı. Evrende yaşam arayışını tartışırken sadece bilimden değil, bilim kurgu ve popüler kültürden de yararlanıyorsunuz. Neden çalışmanızı sadece bilimsel verilerle sınırlandırmamayı tercih ettiniz? Sizce bu bağlamda bilimsel ve kültürel yaklaşımları birleştirmek neden önemli?
Kısmen doğal bir şekilde gerçekleşti: Uzun zamandır evrende yaşam arayışı hakkında yazmak istiyordum ama bu konuda zaten kitaplar vardı. Ve hepsi de astronomlar tarafından yazılmıştı. Ancak bu fikri ilk kez ortaya attıktan birkaç yıl sonra, kültürel bir mercekten uzaylılar hakkında bir dizi deneme yazma fırsatı buldum. Yazmayı planladığım makalelerden biri bilim kurgu uzaylıları hakkındaydı. Yazarken, söyleyecek çok şeyim olduğunu, birkaç bin kelimeye sığmayacak kadar çok şey olduğunu fark ettim. Kitaba gidecek yolu bulduğumu biliyordum. Yazmaya devam ettikçe fark ettiğim şey, bilim ve kurgunun her ikisinin de hayal etme yolları olduğuydu. Kurgu yazarları hikâyeler kullanır, bilim insanları hipotezler ve deneyler kullanır, ancak her ikisi de olasılıkları hayal etmekle başlar.
Drake Denklemi ya da Fermi Paradoksu gibi teoriler evrende yaşam arayışında hâlâ geçerli mi, yoksa yeni teknolojiler geçerliliklerini iyi ya da kötü yönde değiştirdi mi?
Bunların hiçbiri gerçekten bir araç ya da teknik değil, daha çok düşüncelerimize rehberlik eden yollar. Yani bu anlamıyla, konuyla ilgilidirler. Drake Denklemi, galakside yaşamın ne kadar yaygın olduğunu değerlendirmek için ihtiyaç duyacağımız bilgileri çerçevelemenin yani çalışmamıza rehberlik etmenin bir yolu. Öte yandan Fermi Paradoksu, ne görmeyi beklememiz gerektiği hakkında düşünmenin bir yoludur: Eğer yaşam yaygınsa, bizim için görünür olmalı mı? Ama bence Fermi Paradoksu için yeterince “çözüm” var. Galakside bizi ziyarete gelmeyen bir yaşamın nasıl olabileceğini açıklamak için yeterince seçenek var. Dürüst olmak gerekirse artık bu paradoksa ihtiyacımız olmayabilir.
Dünya dışı yaşamı insan merkezli bir bakış açısıyla keşfetme fikrinden kapsamlı bir şekilde bahsediyorsunuz. İnsanlık dünya dışı yaşamı keşfederse, bunu anlamlandırmak için bu bakış açısını bir kenara bırakmak gerekir mi? Ve böyle bir değişim mümkün mü?
Bu büyük ve ucu açık bir soru. Aslında diğer hayatın nasıl olacağına bağlı.
İnsanlık ve evren arasındaki yakınlık duygusu gerçek bilimsel keşifleri nasıl etkiler?
Birçok bilimsel keşif ve gözlem, uzayın amacının yaşam olduğu gibi bir düşünceyle karşılaşıyor. JWST ( James Webb Uzay Teleskopu) kozmosun derinliğini ve yaşını ortaya çıkardığında, genel tepki “Tamam o zaman, evrendeki tek canlının biz olmasına imkân yok!” oldu. Ama gerçekten de olabiliriz. Evrenin amacı biz değiliz, tek bildiğimiz rastgele bir gezegende meydana gelmiş harika bir şey olduğumuz. Bence harika, ama tabii ki eşsiz olmamız önemli olduğumuz anlamına gelmez.
Geliş veya Mesaj gibi filmler ve referans verdiğiniz bilim kurgu kitapları astrobiyolojik araştırmaları nasıl etkiliyor? Ya da başka bir deyişle, bilim kurgu bilimin önünde bir engel midir, yoksa derinden bir ilham kaynağı olarak mı hizmet eder?
Bilim kurgu birçok bilim insanı için büyük bir ilham kaynağıdır. Ya çalışmalarına başlamaları için onlara ilham vermiştir ya da şu anda hayal güçlerini beslemektedir. İki tarafta çok fazla örtüşen şey var. Bazen bilim kurgu bilimsel açıdan yanlış olabiliyor ama bence bunları düzeltmeye çalışmak halkın bu işe duyduğu heyecanı baltalıyor. “Yanlış” bilim kurgu bile bilimi ve keşifleri insanların hayatlarının önemli bir parçası haline getiriyor.
Kitabınızda Octavia Butler ve Stanislaw Lem gibi yazarlardan bahsediyorsunuz. Neden özellikle bu yazarları seçtiniz? Sizin için ya da eseriniz için ne gibi bir önem taşıyorlar?
Hakkında yazdığım tüm kurguların sevdiğim işler olduğundan emin olmak istedim. Sadece iki istisna var: Avatar filmini pek sevmem ama o kadar iyi bir malzeme vardı ki onu da dâhil etmek zorunda kaldım ve Lem’in Solaris’i hakkında çok karışık duygulara kapıldım, uzaylılar fantastikti ama insan hikâyesi modası geçmiş ve şovenist geldi. Ama bunun dışında, hakkında yazdığım her kitap, film ya da TV şovu hem bilimsel açıdan ilginç hem de gerçekten arkasında durabileceğim bir sanat eseri. O kadar çok bilim kurgu hikâyesi var ki, çizgiyi bir yere çekmek zorundaydım ve bu oldukça kişisel bir kitap olduğu için, kaynaklarda da o kişisel merceğin olmasını istedim.
Uzaylıların edebiyatta ve filmlerde sıklıkla “öteki” olarak tasvir edilmesini nasıl yorumluyorsunuz? Bu, insanlığın dünya dışı yaşam hakkındaki önyargılarını mı yansıtıyor?
Bence bu, başka yerlerdeki yaşamdan çok Dünya’daki yaşamla ilgili. Uzaylılar “öteki” olduklarında, genellikle bize Dünya’daki savaş, çatışma, fetih, sömürgecilik ve aynı zamanda bağlar ve umut hakkındaki eski hikâyeleri keşfetmek için yeni yollar sunuyorlar.
Kitap için yaptığınız araştırma sırasında sizi şaşırtan keşifler veya fikirler oldu mu?
Araştırmam sırasında evrim hakkında daha önce çalışmadığım ya da yazmadığım pek çok şey öğrendim. Darwinci evrimin ne kadar büyük bir kısmının Dünya’ya özgü olabileceği ve tüm yaşamda ortak olmayabileceğini öğrenmek gerçekten aklımı başımdan aldı.
Bütün soruları özetlemek gerekirse: Evrende yalnız mıyız?
Bunu öğrenebileceğimizi sanmıyorum. Eğer başka birileri varsa bunu öğrenebiliriz ama eğer kimse yoksa bundan asla emin olamayacağız. Çok fazla gezegen, çok fazla Dünya var ama diğer bir yaşamı bulmak için çok az yol var.
En son öte gezegen keşifleri hakkında ne düşünüyorsunuz?
Bu gerçek anlamıyla bir devrim. Kainat ve olasılıklar hakkındaki bütün düşüncelerimizi değiştirdi. Burada asıl olağanüstü olan şey bizimkine benzemeyen birçok güneş sistemi keşfetmemiz. Ve henüz Dünya benzeri bir gezegene rastlamadık. Bunun bir kısmı araştırmalarımızın önyargılı olmasından kaynaklanıyor, çok büyük gezegenleri ve yıldızlarına çok yakın olanları bulmak daha kolay oldu. Ancak bizimki gibi çok fazla yıldız sistemi bulamıyoruz ve büyüleyici olan da bu.
Türkiye’den okuyucular için söylemek istedikleriniz var mı?
Kitabımın dünyanın öteki ucunda da bir yaşam sürdüğünü bilmek beni çok heyecanlandırıyor. Çok teşekkürler!
